MHXS O‘zbekistonda: kimga majburiy va 1С da hisobni qanday yuritish

Aiva Group jamoasi · 2026-yil 5-noyabr

2026-yildan O‘zbekistonda MHXS jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar (JAET) reyestridagi tashkilotlar uchun majburiy: 2026-yil oktabrida unda 449 ta kompaniya bor — banklar, listingdagi emitentlar, yirik davlat korxonalari va yirik biznes. Qolganlar MHXSga ixtiyoriy o‘tishi mumkin, aks holda 2027-yildan boshlab milliy standartlar — MHMSga o‘tadi.

2026-yildan MHXS kimlar uchun majburiy

Qisqasi: JAET reyestriga kiritilganlar uchun. Qoida Prezidentning 15.09.2025 dagi PQ-282-son qarori bilan joriy etilgan, mezonlar esa Iqtisodiyot va moliya vazirligining №311 va Markaziy bank Boshqaruvining №34/7 sonli 16.12.2025 dagi qo‘shma qarori bilan tasdiqlangan (Adliya vazirligida 27.12.2025 da №3736 bilan ro‘yxatdan o‘tgan, 01.01.2026 dan kuchda).

Ushbu Nizomning 1-ilovasiga ko‘ra reyestrga quyidagilar kiritiladi:

• M1 — qimmatli qog‘ozlari fond birjasi listingiga kiritilgan va ommaviy savdoga chiqariladigan tashkilotlar;
• M2 — tijorat va mikromoliya banklari, mikromoliya, faktoring va kafolat beruvchi tashkilotlar, ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari, to‘lov tizimi operatorlari va to‘lov tashkilotlari;
• M3 — investitsiya fondlari;
• M4 — birjalar;
• M5 — davlat ulushi 50% va undan ortiq bo‘lgan, ketma-ket ikki yil davomida aktivlari kamida 1 mln BHM, tushumi dividendlar bilan birga esa 1 mln BHMdan kam bo‘lmagan korxonalar;
• M6 — ketma-ket ikki kalendar yil davomida bir vaqtning o‘zida aktivlari kamida 1 mln BHM, sof tushumi 1 mln BHMdan, xodimlarining o‘rtacha yillik soni esa 500 nafardan kam bo‘lmagan tashkilotlar.

Reyestrning o‘zida BHM 440 000 so‘m deb ko‘rsatilgan. Demak, aktivlar va tushum bo‘yicha chegara — 440 mlrd so‘m. M6 mezoni uchun vazirlik masala ko‘rilayotgan yildan oldingi ikki kalendar yil bo‘yicha soliq organlariga topshirilgan moliyaviy hisobotlarga qaraydi (Nizomning 15-bandi).

Tashkiliy-huquqiy shakl ahamiyatga ega emas: MChJ ham, agar mezonlarga mos kelsa, aksiyadorlik jamiyati bilan teng ravishda reyestrga tushadi.

PQ-4611 qoidalari bilan nima bo‘ldi

Avvalgi ro‘yxat endi amal qilmaydi. 24.02.2020 dagi PQ-4611-son qarorning 1-bandi to‘rt guruhni 2021-yil 1-yanvardan MHXS asosida hisob yuritishga majbur qilgan edi: aksiyadorlik jamiyatlari, tijorat banklari, sug‘urta tashkilotlari va yirik soliq to‘lovchilar. U yerda buxgalteriyada xalqaro sertifikatga ega kamida uch nafar mutaxassis bo‘lishi talabi ham bor edi (ACCA, CIPA, CPA, DipIFR yoki topshirilgan «MHXS bo‘yicha moliyaviy hisobot» imtihoni).

PQ-282 ga ko‘ra PQ-4611 ning 1-bandi 2025-yil 17-dekabrda o‘z kuchini yo‘qotdi. Endi majburiyat shakl yoki maqomga qarab emas, JAET mezonlari bo‘yicha belgilanadi. Nimani bilish muhim:

• «yirik soliq to‘lovchi» maqomining o‘zi mezonlarda nomlanmagan — bunday kompaniya reyestrga, masalan, M6 bo‘yicha mos kelsa tushadi;
• birjada listingi bo‘lmagan aksiyadorlik jamiyati MHXSni faqat boshqa mezonga mos kelsagina yuritishi shart;
• sug‘urta tashkilotlari mezonlar ro‘yxatida to‘g‘ridan-to‘g‘ri tilga olinmagan. Ular uchun MHXS bo‘yicha tarmoq talablari bor-yo‘qligini alohida tekshirish kerak;
• agar qonunchilikda kompaniya uchun MHXSga o‘tishning ertaroq muddatlari belgilangan bo‘lsa, ular saqlanib qoladi (PQ-282 ning 5-bandi «g» kichik bandi).

JAET reyestri: kompaniyangizni qanday tekshirish mumkin

Reyestrni Iqtisodiyot va moliya vazirligi gov.uz dagi vazirlik sahifasida PDF formatida, 2026-yil iyul va oktabr holatiga e‘lon qiladi. STIR bo‘yicha qidirish eng qulay: jadvalda nomi, kiritilgan yili, mezon raqami, mulkchilik shakli va hududi bor.

Vazirlikning 12.10.2026 dagi xabariga ko‘ra, reyestr 425 tadan 449 ta tashkilotgacha kengaydi, 24 ta kompaniya birinchi marta kiritildi. Yana 17 ta tashkilot endi mezonlarga javob bermaydi, lekin Nizomning 18-bandiga ko‘ra ikki yil reyestrda qoladi va shundan keyingina chiqariladi.

Oktabr PDF bo‘yicha bizning hisobimizcha, yozuvlarning yarmidan ko‘pi (244 ta) — M2 mezoni bo‘yicha moliya tashkilotlari. Reyestrda MChJ va aksiyadorlik jamiyatlari deyarli teng: 211 va 207 ta.

Reyestrga qanday kiritiladi:

• 1-iyungacha Soliq qo‘mitasi, Markaziy bank va Davlat aktivlarini boshqarish agentligi ma‘lumotlarni vazirlikka yuboradi;
• 1-iyulgacha reyestr shakllantiriladi va Hukumat portali hamda Ochiq ma‘lumotlar portalida e‘lon qilinadi;
• yil davomida ma‘lumotlar har chorakda yangilanadi, yangi kompaniya 10 ish kuni ichida kiritiladi, kiritilgani haqida esa 10 kun ichida xabar beriladi (16–17-bandlar).

Muddatlar: hisob, hisobot, audit

MHXS bo‘yicha hisob reyestrga kiritilgan yildan keyingi yilning 1-yanvaridan boshlanadi, audit bilan MHXS hisoboti esa ikkinchi yil yakuni bo‘yicha e‘lon qilinadi. 2026-yilda kiritilgan kompaniyalar uchun vazirlik sanalarni aniq aytgan: MHXS bo‘yicha hisob — 2027-yil 1-yanvardan, auditorlik xulosasi bilan hisobot — 2028-yil yakuni bo‘yicha.

№3736 Nizomning boshqa talablari:

• topshirish muddatlari — moliyaviy hisobotlarni taqdim etish muddatlari va ularning tarkibi to‘g‘risidagi Nizom (ro‘yxat raqami 3567, 04.11.2024) bo‘yicha; agar u tashkilotga tatbiq etilmasa — keyingi yilning 15-iyunidan kechiktirmay;
• sho‘ba yoki nazoratdagi tashkilotlar bo‘lsa, ham konsolidatsiyalashgan, ham alohida hisobot kerak;
• auditorlik xulosasi bilan hisobot kompaniya saytida va Korporativ axborot yagona portalida yillik umumiy yig‘ilishdan kamida ikki hafta oldin, lekin 15-iyundan kechiktirmay joylashtiriladi;
• auditni reyestrdagi, majburiy audit talablariga javob beradigan auditorlik tashkiloti o‘tkazadi. Banklarni alohida Nizom (ro‘yxat raqami 3432, 08.05.2023) talablariga mos auditorlar tekshiradi;
• auditorlik xulosasi Xalqaro audit standartlari (ISA) bo‘yicha tayyorlanadi;
• 2027-yil 1-yanvardan JAET barqaror rivojlanish to‘g‘risidagi ma‘lumotlarni oshkor etish standartlarini (IFRS Sustainability Disclosure Standards) ham qo‘llaydi, bu hisobot ham auditorlik xulosasi bilan e‘lon qilinadi.

MHXSga ixtiyoriy o‘tish mumkinmi

Mumkin. «Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida»gi Qonunning 10-moddasiga ko‘ra tashkilot MHXSni qonunchilikda belgilangan tartibda qo‘llash huquqiga ega. Tartib PQ-282 ning 6-bandida berilgan: qaror hisobot yilida qabul qilinadi, keyingi yilning 1-martigacha esa soliq to‘lovchining shaxsiy kabineti orqali soliq organiga o‘tish sanasi ko‘rsatilgan bildirishnoma yuboriladi.

Bunda PQ-4611 ning 2-bandi hamon amal qiladi: kompaniya moliyaviy hisobotni ixtiyoriy ravishda MHXS bo‘yicha tayyorlasa, milliy standartlar bo‘yicha hisobot taqdim etishdan ozod qilinadi.

Ixtiyoriy o‘tish xorijiy investor yoki xalqaro bank krediti jalb qilinayotganda, kompaniya chet eldagi bosh kompaniyali guruhga kirganda yoki o‘zi yaqinda JAET mezonlariga tushishini kutganda o‘zini oqlaydi.

Reyestrda bo‘lmagan va MHXSni tanlamaganlar milliy standartlar — MHMSga o‘tadi: ular MHXS bilan uyg‘unlashtirilgan, lekin JAET ularning qo‘llanish doirasidan chiqarilgan. Batafsil — 2027-yilda MHMSga o‘tish tahlilida.

1С da MHXSni qanday yuritish: ikki yondashuv

Tanlov bor: 1С da MHXS hisobotini transformatsiya yoki parallel hisob orqali olish mumkin. Birinchisini ishga tushirish osonroq, ikkinchisi yil oxirida qo‘l mehnatini kamaytiradi.

Transformatsiya

Asosiy hisob milliy standartlar bo‘yicha yuritiladi. Davr oxirida BHMS (2027-yildan MHMS) bo‘yicha ma‘lumotlar alohida registr, fayl yoki bazaga o‘tkaziladi va u yerda tuzatishlar qilinadi: moddalarni qayta tasniflash, rezervlar, kechiktirilgan soliqlar, qayta baholash, ijara. Afzalligi: buxgalteriya avvalgidek ishlaydi. Kamchiligi: tuzatishlarni har davrda takrorlash kerak, ularni birlamchi hujjatlar bo‘yicha tekshirish esa qiyinroq.

Parallel hisob

Har bir operatsiya darhol ikki hisobvaraqlar rejasida aks ettiriladi. MHXS bo‘yicha bahosi farq qiladigan obyektlar — asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, ijara, rezervlar — alohida yuritiladi, qolgani moslik qoidalari bo‘yicha avtomatik translyatsiya qilinadi. MHXS hisobotini istalgan oyda yig‘ish mumkin.

1С:Buxgalteriya 8 KORP MHXS O‘zbekiston uchun

«1С» firmasida O‘zbekiston uchun MHXSga mo‘ljallangan alohida mahsulot bor. 26.02.2025 dagi №32767 axborot xati va 1c.uz dagi tavsifga ko‘ra, dasturda:

• «1С:Buxgalteriya 8 O‘zbekiston uchun» dagi BHMS bo‘yicha to‘liq hisob va o‘z hisobvaraqlar rejasiga ega MHXS moduli;
• tranzaksion model: operatsiyalarning bir qismi milliy hisobdan hisobvaraqlar va analitikalar mosligi sozlamalari bo‘yicha translyatsiya qilinadi, asosiy vositalar va NMA esa faqat MHXS registrlarida parallel hujjatlar bilan yuritiladi;
• uzoq muddatli aktivlar, zaxiralar, debitorlik qarzi va berilgan bo‘naklar qadrsizlanishiga rezervlar, ta‘til rezervi, moliyaviy instrumentlar va foydalanish huquqi shaklidagi aktivlar hisobi;
• MHXS bo‘yicha alohida oy yopilishi va moliyaviy natija, standart va sozlanadigan hisobotlar.

«1С» firmasining 05.08.2026 dagi narxlar ro‘yxatiga ko‘ra dastur 23 700 000 so‘m turadi. Yetkazib berishga bitta ish o‘rni uchun konfiguratsiya himoyasi kiradi, platformaning mijoz litsenziyalari va server litsenziyasi esa kirmaydi va alohida sotib olinadi. Oddiy «1С:Buxgalteriya 8 O‘zbekiston uchun» dan KORP MHXSga konfiguratsiyani yangilash orqali o‘tiladi, to‘plangan ma‘lumotlar saqlanadi.

PQ-282 «Yo‘l xaritasi» ERP va buxgalteriya dasturlariga MHXS shakllarini avtomatik to‘ldirishni joriy etish hamda bunday hisobotni soliq to‘lovchining shaxsiy kabineti orqali topshirishni tashkil etishni ham topshirgan. Bu 1С foydalanuvchilari uchun qanday ko‘rinishda bo‘lishi hozircha rasman e‘lon qilinmagan.

Kompaniya reyestrga tushgan bo‘lsa: birinchi yil rejasi

• Reyestrdan STIR bo‘yicha o‘zingizni toping va mezonni tekshiring: muddatlar va auditga talablar shunga bog‘liq.
• MHXS bo‘yicha hisob siyosatini tasdiqlang: AV hisobi modeli, zaxiralarni baholash usuli, rezervlar, muhimlik chegarasi.
• Transformatsiya yoki parallel hisobni tanlang va 1С ni tayyorlang: MHXS hisobvaraqlar rejasi, translyatsiya qoidalari, shartnoma va kontragentlar bo‘yicha analitika.
• O‘tish sanasiga ma‘lumotlarni yig‘ing: birinchi MHXS hisoboti kirish balansi va oldingi yil bo‘yicha qiyosiy ko‘rsatkichlarni talab qiladi.
• Auditorni oldindan tanlang va o‘tish yondashuvini u bilan kelishib oling.
• Kadrlarni tekshiring: PQ-282 ga ko‘ra 2026–2028-yillarda buxgalterlarni xalqaro sertifikatlash imtihonlarini topshirgan fuqarolarga ro‘yxatdan o‘tish va imtihon xarajatlari byudjet hisobidan qoplanadi.

1С dagi texnik vazifalarni — KORP MHXSni o‘rnatish va sozlash, bazani ko‘chirish, hisobvaraqlar rejasi, translyatsiya qoidalari va hisobotlarni — oyiga 450 000 so‘mlik 1С xizmati obunasi doirasida bajaramiz. Hisob yuritish va MHXS hisobotini tuzish obunaga kirmaydi, 1С litsenziyalari alohida sotib olinadi.

Savol va javoblar

O‘zbekistonda MHXS bo‘yicha hisobni kim yuritishi shart?

Jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar reyestridagi tashkilotlar: listingdagi kompaniyalar, banklar, mikromoliya va to‘lov tashkilotlari, investitsiya fondlari, birjalar, yirik davlat korxonalari hamda ikki yil ketma-ket aktivlari va tushumi 1 mln BHMdan, xodimlari 500 nafardan kam bo‘lmagan kompaniyalar. Mezonlar 27.12.2025 dagi №3736 Nizom bilan tasdiqlangan.

AJ va yirik soliq to‘lovchilarning majburiy o‘tishi haqidagi PQ-4611 amal qiladimi?

Yo‘q. PQ-4611 ning shu ro‘yxatli 1-bandi PQ-282 ga ko‘ra 2025-yil 17-dekabrda o‘z kuchini yo‘qotgan. Endi majburiyat JAET reyestriga kiritilish bilan belgilanadi.

2026-yil reyestridagi kompaniyalar MHXSga qaysi yildan o‘tadi?

MHXS bo‘yicha hisob — 2027-yil 1-yanvardan, auditorlik xulosasi bilan MHXS hisoboti — 2028-yil yakuni bo‘yicha. Muddatlarni Iqtisodiyot va moliya vazirligi 12.10.2026 da shunday tushuntirgan.

MHXSga ixtiyoriy qanday o‘tiladi?

Hisobot yilidan keyingi yilning 1-martigacha soliq to‘lovchining shaxsiy kabineti orqali soliq organiga o‘tish sanasi ko‘rsatilgan bildirishnoma yuboriladi (PQ-282 ning 6-bandi). Hisobotni ixtiyoriy ravishda MHXS bo‘yicha tayyorlaydigan kompaniya milliy standartlar bo‘yicha hisobotdan ozod qilinadi (PQ-4611 ning 2-bandi).

1С:Buxgalteriya KORP MHXS O‘zbekiston uchun qancha turadi?

«1С» firmasining 05.08.2026 dagi narxlar ro‘yxatiga ko‘ra — elektron yetkazib berish 23 700 000 so‘m. Platformaning mijoz litsenziyalari va server litsenziyasi yetkazib berishga kirmaydi va alohida sotib olinadi.

© Aiva Group, 1cservice.uz. Materialni qayta chop etish va undan foydalanish faqat ushbu sahifaga faol havola bilan.

Shuningdek o‘qing