Elektron hisob-faktura: Didox va Faktura.uz bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri 1С‘dan ishlash

Aiva Group jamoasi · 2026-yil 4-noyabr

O‘zbekistonda elektron hisob-faktura shunchaki rasmiyatchilik emas, balki xaridorda QQSni hisobga olish sharti. Kim va qaysi muddatda uni yozishi shart, tizim yetkazishdan oldin nimani tekshiradi va buxgalter hujjatlarni operator kabinetida qo‘lda qayta kiritmasligi uchun 1С‘dan yuborishni qanday sozlash kerak — shularni ko‘rib chiqamiz.

Elektron hisob-fakturani kim yozishi shart

Soliq kodeksining 47-moddasiga ko‘ra (O‘RQ-1108 tahririda, 2026-yil 1-yanvardan amalda) hisob-fakturalarni yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va shu yildan boshlab o‘zini o‘zi band qilganlar yozadi. Asosiy shakl — elektron, ESF axborot tizimi orqali. To‘ldirish tartibi Vazirlar Mahkamasining 14.08.2020 yildagi 489-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomda, operatorlar o‘rtasidagi almashinuv qoidalari esa 25.06.2019 yildagi 522-son qarorda belgilangan.

Sotuv kassa cheki (shu jumladan virtual kassa) bilan tasdiqlangan bo‘lsa, eksport BYD bilan rasmiylashtirilgan bo‘lsa, shuningdek bank orqali to‘langan chiptalar, kommunal xizmatlar va aloqa uchun hisob-faktura shart emas (489-son Nizomning 3-bandi).

Xaridor uchun asosiysi boshqa: QQS faqat elektron shaklda qabul qilingan hisob-fakturalar bo‘yicha hisobga olinadi (Nizomning 10-bandi, SK 266-modda). Qog‘oz hisob-fakturaga faqat tizimda nosozlik bo‘lganda ruxsat beriladi va tiklangandan keyin 5 kun ichida uni elektron shaklda kiritish kerak.

Elektron hisob-faktura yozish muddatlari

• Oddiy sotuv — hisob-faktura tovar jo‘natilgan yoki xizmat ko‘rsatilgan sana bilan rasmiylashtiriladi (4-band).
• Kommunal xizmatlar, aloqa, tashish, ekspeditorlik va uzoq muddatli shartnomalar, masalan qurilishda, — oyiga bitta hisob-faktura oyning oxirgi kuni bilan, keyingi oyning 10-sanasigacha yoziladi (6–7-bandlar).
• Xaridor hisob-fakturani 10 kalendar kun ichida imzolaydi yoki sababini ko‘rsatib rad etadi, markirovkalangan mahsulot bo‘yicha — 1 kun ichida. Xaridor javob bermasa, hujjat tasdiqlangan hisoblanadi (63-band). Dam olish kuniga to‘g‘ri kelgan muddat keyingi ish kuniga ko‘chadi.

Oxirgi bandga ko‘pincha e‘tibor berilmaydi. 10 kun o‘tib ketdi — narx yoki miqdorda xatosi bor hisob-faktura qabul qilingan bo‘lib qoladi. Uni qo‘shimcha yoki tuzatilgan hisob-faktura bilan to‘g‘rilashga to‘g‘ri keladi.

Bir tomonlama hisob-fakturalar

Hujjatni faqat sotuvchi imzolaydigan holatlar bor:

• tadbirkor bo‘lmagan jismoniy shaxsga sotish — xaridorda ERI bo‘lmasa, hisob-faktura avtomatik tasdiqlanadi, ikki nusxada chop etiladi va xaridor sotuvchi nusxasiga imzo qo‘yadi;
• hisob-faktura yozilmagan sotuvlar bo‘yicha oylik yig‘ma hisob-faktura — keyingi oyning 5-sanasigacha oyning oxirgi kuni bilan shakllantiriladi (59-band);
• BYDsiz eksport, asosan xorijiy buyurtmachilarga xizmatlar — xaridorda faqat nomi va «norezident» belgisi ko‘rsatiladi (60-band).

Majburiy rekvizitlar: hisob-faktura nima sababdan qaytariladi

Yetkazishdan oldin har bir hisob-fakturani Soliq qo‘mitasi huzuridagi rouming markazi («Yangi texnologiyalar» DUK) tekshiradi. Rekvizitlar to‘liq bo‘lmasa yoki ERI yaroqsiz bo‘lsa, hujjat yuboruvchiga qaytariladi (522-son Nizomning 15-bandi). Nima to‘ldirilishi kerak (489-son Nizomning 14–15-bandlari):

• shartnoma yoki jo‘natish hujjatining raqami va sanasi;
• tomonlarning STIR, manzili, bank rekvizitlari va QQS to‘lovchisining ro‘yxatdan o‘tish kodi;
• har bir qatorda — Tovarlar va xizmatlarning yagona elektron milliy katalogi bo‘yicha identifikatsiya kodi (MXIK), o‘lchov birligi, QQS stavkasi yoki «QQSsiz» va soliq summasi;
• markirovkalanadigan tovarlar uchun markirovka kodlari;
• summa so‘mda; valyutadagi shartnomalar uchun sotish sanasidagi MB kursi bo‘yicha qayta hisoblash.

2025-yil 1-sentabrdan markirovkalanadigan tovarga markirovka kodisiz hisob-faktura rasmiylashtirib bo‘lmaydi (23.05.2025 yildagi PQ-190). Vazirlar Mahkamasining 20.07.2026 yildagi 393-son qaroridan boshlab tizim litsenziyalanadigan tovarlar sotuvchisining litsenziyasini real vaqtda tekshiradi. Yuk transportda jo‘natilsa, hisob-faktura elektron tovar-transport yuk xati (ETTN) bilan birga rasmiylashtiriladi.

«Qizil» hisob-fakturalar va 2026-yildan QQSni hisobga olish

2026-yil 1-yanvardan hisob-fakturalar xavfini baholash ishlaydi (Vazirlar Mahkamasining 26.12.2025 yildagi 830-son qarori). Har bir hisob-fakturaga avtomatik ball beriladi, Soliq qo‘mitasi esa xavf darajasi bo‘yicha hisob-fakturalar reyestrini yuritadi. Yuqori xavfli hisob-faktura bo‘yicha soliq to‘lanmaguncha xaridor QQSni hisobga ola olmaydi (SK 266¹ va 267-moddalar). Uni xaridorning o‘zi soliq agenti sifatida to‘lashi mumkin. Shuning uchun bitimdan oldin yetkazib beruvchini tekshirish endi faqat yuristlarning emas, buxgalteriyaning ham ishi.

EHM operatorlari: Didox, Faktura.uz va boshqalar

Hisob-fakturalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri emas, elektron hujjat aylanishi operatorlari orqali uzatiladi. Kompaniya operatorni o‘zi tanlaydi va u bilan ommaviy oferta bo‘yicha shartnoma tuzadi. Operatorlar o‘rtasida hujjatlar rouming orqali o‘tadi, shuning uchun Didox‘dagi yetkazib beruvchi va Faktura.uz‘dagi xaridor bemalol hisob-faktura almashadi. Hujjat rahbar yoki ishonchnoma asosidagi xodimning elektron raqamli imzosi (E-IMZO) bilan imzolanadi (61-band).

Didox va Faktura.uz — eng mashhur operatorlar, lekin yagona emas: Soliq qo‘mitasi e‘lon qiladigan ro‘yxatda ular yigirmadan ortiq. Tariflar o‘zgarib turadi, shuning uchun amaldagi narxlarni operatorlar saytida ko‘ring. Tanlashda boshqa narsa muhimroq: operatorda API va 1С bilan tayyor bog‘lanish bormi.

Didox va 1С, Faktura.uz va 1С: integratsiya qanday ishlaydi

Ishlab chiquvchi tavsifiga ko‘ra, tipik «1С:Buxgalteriya 8 O‘zbekiston uchun» (3.0 tahriri) dasturida elektron hujjat aylanishi jurnali bor. Undan quyidagilarni qilish mumkin:

• hisob-fakturalarni, jumladan guruh bilan yuborish;
• kiruvchi hisob-fakturalarni yuklash;
• ular asosida hisob hujjatlarini yaratish;
• ETTN, dalolatnomalar, ishonchnomalar va solishtirma dalolatnomalar bilan ishlash;
• markirovka kodlarini Asl belgisi orqali tekshirish;
• kontragentni STIR yoki JShShIR bo‘yicha to‘ldirish.

Didox‘da 1С bilan integratsiya uchun ochiq API to‘plami bor: ERI kaliti bo‘yicha avtorizatsiya, hujjat yaratish, imzolash, rad etish, o‘lchov birliklari va MXIK ma‘lumotnomalari. Faktura.uz o‘zining api.faktura.uz REST shlyuzini e‘lon qiladi va 1С uchun modullar chiqaradi.

Ish sxemasi quyidagicha:

• buxgalter 1С‘da sotuvni o‘tkazadi — hisob-faktura hujjat ma‘lumotlari asosida, qayta kiritmasdan shakllanadi;
• hujjat operatorga ketadi va E-IMZO orqali ERI bilan imzolanadi;
• «yetkazildi», «tasdiqlandi» yoki «rad etildi» holati 1С‘ga qaytadi;
• yetkazib beruvchilarning kiruvchi hisob-fakturalari 1С‘ga yuklanadi va kirim hujjatlariga aylanadi.

1С‘dan yuborish odatda qayerda buziladi

Tajribamizga ko‘ra, hisob-fakturalar qaytarilishining deyarli barchasi almashinuvning o‘ziga emas, ma‘lumotnomalarga borib taqaladi:

• 1С nomenklaturasida MXIK to‘ldirilmagan yoki katalogdagi eskirgan kod yozilgan;
• kontragentda STIR yoki JShShIR noto‘g‘ri, QQS to‘lovchisining ro‘yxatdan o‘tish kodi yo‘q;
• 1С‘dagi o‘lchov birligi klassifikator bilan moslashtirilmagan;
• shartnomada raqam va sana ko‘rsatilmagan, markirovkalangan tovar uchun kodlar uzatilmagan;
• imzolovchi xodimning ERI muddati o‘tgan yoki unga ishonchnoma yo‘q.

Bularning barchasi bir marta — ma‘lumotnomalarni sozlash va yuborishdan oldingi tekshiruvlar bilan hal qilinadi. Shundan keyin hisob-fakturalar 1С‘dan paket bilan ketadi, buxgalter esa faqat rad etilganlarini ko‘radi.

Tuzatilgan va qo‘shimcha hisob-faktura

Xato hammada bo‘ladi va 489-son Nizom ikki vosita beradi (5-bob):

• qo‘shimcha hisob-faktura — tovar qaytarilganda, xizmatdan voz kechilganda, narx yoki miqdor o‘zgarganda, chegirmada; voqea sodir bo‘lgan kuni, asl hisob-faktura sanasidan bir yildan kechiktirmay rasmiylashtiriladi, unga havola va «plyus» yoki «minus» belgili summalarni o‘z ichiga oladi;
• tuzatilgan hisob-faktura — soliq bazasiga ta‘sir qiladigan xatoda; avvalgi hisob-faktura bekor qilinadi, raqami va sanasi saqlanadi; xato topshirilgan hisobotlarga ta‘sir qilgan bo‘lsa, aniqlashtirilgan hisobotlar topshiriladi.

1С‘da ikkala tur ham asl hujjat asosida yaratiladi, shunda tuzatish darhol hisobga ham, soliq registriga ham tushadi.

Qisqacha

Elektron hisob-faktura QQSni hisobga olish uchun asosiy hujjat, 2026-yildan esa avtomatik xavf baholash obyekti hamdir. Uni jo‘natish kuni yozish kerak, xaridorda javob uchun 10 kun bor, qaytarishlar esa deyarli har doim MXIK, kontragent rekvizitlari va markirovka sababli bo‘ladi. 1С operator bilan bog‘langan va ma‘lumotnomalar tartibda bo‘lsa, hisob-fakturalar alohida qo‘l mehnati bo‘lmay qoladi.

Normalar 2026-yil noyabr holatiga ko‘ra lex.uz‘dagi Soliq kodeksi va Vazirlar Mahkamasi qarorlari matnlari bo‘yicha keltirilgan. ESF to‘g‘risidagi Nizom yiliga bir necha marta o‘zgaradi, shuning uchun bahsli operatsiyalardan oldin amaldagi tahririni tekshiring.